Цифрлық технологиялар мен электрондық қызметтердің қарқынды дамуына байланысты интернет-алаяқтық қоғамда ерекше белең алып барады.
Дегенмен, технологияның игілігімен қатар, киберқылмыстың жаңа түрлері де белең алып келеді. Олардың ішінде ең көп таралған және қауіпті түрлері – интернет-алаяқтық пен қаржылық пирамидалар. Бұл құрылымдардың құрбаны болмау үшін олардың жұмыс істеу принциптерін түсіну және негізгі қауіпсіздік ережелерін сақтау қажет.
Интернет-алаяқтық және одан сақтану жолдары:
Интернет-алаяқтық – заманауи ақпараттық технологияларды пайдалана отырып, азаматтардың ақшасын немесе жеке мәліметтерін қолды ету мақсатында жасалатын қылмыс. Алаяқтар көбіне келесі әдістерді қолданады:
1. Фишинг: Пайдаланушыларды танымал банктердің, мемлекеттік органдардың немесе танымал интернет-дүкендердің жалған сайттарына бағыттау арқылы логиндерді, құпия сөздерді және банк картасының деректерін ұрлау.
2. Әлеуметтік инженерия (Вишинг): Өздерін банк қызметкері немесе құқық қорғау органының өкілі ретінде таныстырып, телефон шалу. Олар «сіздің шотыңыздан ақша ұрланбақшы» немесе «сіздің атыңызға несие рәсімделуде» деп қорқытып, СМС-кодты немесе карта мәліметтерін сұрайды.
3. Онлайн саудадағы алаяқтық: Тауарларды тым арзан бағамен ұсынып, алдын ала төлем жасауды талап ету, кейіннен байланысқа шықпай жоқ болу.
Интернет-алаяқтықтан қорғану үшін ешқашан ешкімге (тіпті банк қызметкеріне де) СМС арқылы келген құпия кодтарды, картаның артқы жағындағы CVV/CVC кодтарын айтпау керек. Кез келген күмәнді қоңырау кезінде әңгімені бірден тоқтатып, банктің ресми нөміріне өзіңіз хабарласқаныңыз жөн.
Қаржылық пирамидалар: Тұзаққа қалай түспеу керек?
Қаржылық пирамида – бұл жаңадан қосылған қатысушылардың жарналары есебінен бұрынғы мүшелерге табыс төлейтін алаяқтық схема. Мұндай құрылымдар нақты өндіріспен немесе тиімді инвестициямен айналыспайды, сондықтан олар ерте ме, кеш пе міндетті түрде күйрейді.
Қаржылық пирамиданың негізгі белгілері:
Қысқа мерзімде тым жоғары табыс табуға уәде беру. Жаңа қатысушыларды (достарды, туыстарды) тартқаны үшін бонус немесе сыйақы ұсыну. Ұйымның қызметін нақты растайтын қаржылық лицензияның болмауы. Келісімшарттардың бұлыңғыр жазылуы немесе ақшаны қолма-қол, электронды әмиян арқылы қабылдау.
Қаржылық пирамидалардан қорғанудың ең басты жолы – қаржылық сауаттылық. Ешқандай заңды инвестициялық компания ешқандай тәуекелсіз кепілдендірілген жоғары табысқа уәде бере алмайды. Кез келген ұйымға ақша салмас бұрын, оның Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінде лицензиясы бар-жоғын тексеру қажет.
Интернет-алаяқтық пен қаржылық пирамидалардың құрбаны болмаудың ең тиімді құралы – қырағылық пен ақпаратты тексеру. «Тегін ірімшік тек тышқан аулайтын тұзақта болады» деген қағиданы есте сақтап, күмәнді ұсыныстардан алшақ болған жөн. Жеке мәліметтерді құпия сақтау және күмәнді жобаларға қаржы құймау арқылы сіз өзіңіздің және жақындарыңыздың материалдық амандығын қорғай аласыз.
Егер сізге осы мақаланың белгілі бір бөлімін тереңірек ашып жазу немесе мақалаға нақты статистикалық деректерді қосу қажет болса, маған хабарлаңыз.
Өз тілшімізден.
