Қазақстан Республикасы Конституциясының 51-бабы Президенттің өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтаған жағдайда оның міндеттерін кім атқаратынын және жаңа Президентті сайлау тәртібін айқындайды. Бұл баптың басты мақсаты — мемлекеттегі билік сабақтастығын сақтау, ел басқарудағы тұрақтылықты қамтамасыз ету және конституциялық тәртіптің бұзылуына жол бермеу.
Біріншіден, Президент өз еркімен қызметінен кеткен, денсаулығына байланысты міндеттерін атқара алмаған, қызметінен кетірілген немесе қайтыс болған жағдайда оның өкілеттігі алдымен Вице-Президентке өтеді. Егер Вице-Президент Президенттің өкілеттігін қабылдай алмаса, онда бұл міндет Құрылтай Төрағасына, ал ол қабылдай алмаған жағдайда Премьер-Министрге жүктеледі. Мұндай тәртіп мемлекеттік басқарудың үздіксіз жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Сонымен қатар, өкілеттікті қабылдаудан бас тарту арнайы рәсім арқылы жүзеге асырылады.
Екіншіден, бапта жаңа Президентті сайлаудың мерзімі нақты көрсетілген. Президенттің өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтаған жағдайда Құрылтай жеті күн ішінде Президент сайлауын өткізу туралы жариялайды. Ал сайлау тиісті шешім қабылданған күннен бастап екі ай ішінде өткізілуі тиіс. Бұл талаптар елдегі саяси тұрақтылықты сақтауға және халықтың жаңа басшыны сайлау құқығын қамтамасыз етуге бағытталған.
Үшіншіден, Президенттің өкілеттігін уақытша қабылдаған тұлғаға белгілі бір шектеулер қойылады. Ол Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама жасай алмайды және Құрылтайды таратуға құқылы емес. Менің ойымша, бұл шектеулер уақытша басшының өз өкілеттігін асыра пайдалануына жол бермей, маңызды мемлекеттік шешімдердің тұрақты конституциялық тәртіпке сәйкес қабылдануын қамтамасыз етеді.
Қорытындылай келе, Қазақстан Республикасы Конституциясының 51-бабы — мемлекеттік биліктің тұрақтылығы мен сабақтастығын қамтамасыз ететін маңызды құқықтық норма. Ол Президент өкілеттігі тоқтаған жағдайда биліктің заңды түрде ауысуын, жаңа сайлаудың уақытында өткізілуін және уақытша басшының өкілеттіктерінің шектелуін реттейді. Менің пікірімше, бұл баптың талаптарын сақтау елдегі заң үстемдігін нығайтып, мемлекеттік басқаруға деген сенімді арттыруға ықпал етеді.
Ербаев Күмісбек, журналист.
